Vrij van geest en luisteren naar zijn hart.
Zo omschrijft Arin wat hij in de therapie bereikt heeft.
Zijn behandeling strekte zich uit over een aantal jaren met wekelijkse sessies. In de eindfase sprak ik hem vanwege zijn verblijf in het buitenland eens per veertien dagen, in mijn praktijk aan huis of online. Hij verzuimde zelden.
Arin is een jongeman van Iraanse afkomst, een nabestaande van zijn vermoorde oma en een kind van getraumatiseerde ouders die hun land zijn ontvlucht.
De tragiek van het familietrauma van voor zijn geboorte bepaalde zijn mensbeeld, gevormd uit zijn mentale representaties van de werkelijkheid; de huidige gevaarlijke situatie in hun vaderland die hij op de voet volgde bevestigde zijn mensbeeld nog eens extra.
Wat zijn mentale representaties?
Als Arin angst voelt opkomen wordt deze emotie bewust vertaald in hoe hij naar zichzelf kijkt en zichzelf wil presenteren gevoeld vanuit zijn mensbeeld: ik wil een sterk persoon zijn die adequaat handelt, rustig blijft bij stress en niet gaat miezemuizen over gevoel. Echter, zijn onbewuste mentale representatie bij het ervaren van pijnlijke emoties zal hem dieper treffen, en zal daardoor afgeweerd worden voordat deze hem bereikt: de verdrongen angstige kennis over zichzelf die hij altijd meedraagt: even zwak en kwetsbaar als zijn oma en zijn ouders te zijn.
Van jongs af aan was Arin gevoelig voor de sfeer aan tafel, voor de gelaatsuitdrukkingen en stemnuances van zijn ouders. Toen hij rond zijn achtste jaar besef kreeg van de gevaarlijke vlucht van zijn ouders uit hun vaderland, van wat zij en oma in Iran hebben meegemaakt leefde hij met beelden die hem nooit meer loslieten en zijn voelen, denken en doen domineerden. Sindsdien leed hij bij perioden aan slikklachten en buikpijn, die vanaf zijn twintigste jaar chronisch werden. Na veelvuldig en grondig onderzoek werden geen lichamelijke oorzaken gevonden voor deze klachten, waarop een verwijzing voor psychotherapie volgde. In het dossier van de huisarts werd de geschiedenis van Arins familie vermeld.
In de context van Arins behandeling volgt hieronder een aantal losse beschouwingen over het voortschrijdend inzicht betreft de psychische gevolgen voor kinderen die opgroeien met door oorlog en geweld getraumatiseerde ouders.
Jonge kinderen van getraumatiseerde ouders beschermen zich voor het voelen van het onbevattelijke dat hun (groot-) ouders hebben meegemaakt, zij kunnen nog moeilijker dan volwassenen het onvoorstelbare leed bevatten, het kinderbrein kan de harde realiteit noch emotioneel, noch rationeel accepteren.
Afweermechanismen komen het kind te hulp de schokkende gevoelens en gedachten aan te kunnen. Deze mechanismen voltrekken zich onbewust en treden op voordat het kind het schokkende tot zich door laat dringen, bijvoorbeeld zoals visualiseren van de verschrikkelijke situaties en daarbij zelf de angsten voelen.
Arins afweermechanismen zijn somatiseren in de vorm van slikklachten: letterlijk de angst over wat hij hoorde niet kunnen innemen en verteren. Hypochondere gedachten betreft zijn buik konden hem enorm bezighouden. Voorts parentificatie: altijd rekening houden met het lijden van de ouders, hen willen sparen als hij zelf problemen had (mijn leed is niet belangrijk) en voor hen verborgen houden van zijn gay zijn) en tot slot rationaliseren door het hanteren van de leedhiërarchie: hoe kan je huilen om een slechte beoordeling of: zo erg was de inval op kantoor toch niet? Over zijn homoseksualiteit zegt hij nuchter rationaliserend: in Nederland is gay zijn geen issue dus voor mij ook niet, waarmee hij het hele terrein van zijn seksuele gevoelens aan zelfreflectie onttrekt.
Bij jonge kinderen van getraumatiseerde ouders zijn onbewuste innerlijke conflicten tussen hun behoefte aan sterke, omnipotente ouders en het besef van de kwetsbaarheid van hun ouders niet onbekend. Opgroeien met ernstig beschadigde ouders leidt tot chronische gevoelens van beklemming en verlies: het verlies van basisvertrouwen op bescherming, het verlies van het onbezorgde op een veel te jonge leeftijd en een gevoel niet te kunnen ontsnappen aan de druk van de gezinstragiek.
Ook kunnen zelf ondermijnende schaamtegevoelens optreden over het gemis aan de éigen weerbaarheid.
Zij hebben een onbewuste neiging niet te dicht bij de gevoelsbeleving van onlust én van lust te willen komen. Onlust maakt je zwak en lust geeft schuldgevoelens over plezier te mogen beleven terwijl zíj zo geleden hebben.
Wat zijn de gevolgen van een familietrauma voor het gezin?
In de psychoanalyse gaan we ervan uit dat juist alle onbewuste inhouden van de gezinsleden samen een ondergronds netwerk aanleggen waaruit specifieke gezinssystemen kunnen ontstaan die onbedoeld de herinneringen en de angsten die daarmee gepaard gaan in stand houden of zelfs verergeren. Men houdt elkaar in een psychisch (en soms ook sociaal ) isolement. Dit zijn allemaal onbewuste processen die door de zorgvuldig duidende therapeut aan een heel gezin verlichting kunnen bieden.
Arin hechtte snel aan de uniekheid van het psychotherapeutische gesprek: ‘met niemand praat ik zoals met u’. Dat zijn verhaal ‘geduid’ werd waardeerde hij aanvankelijk op zijn rationaliserende wijze, maar gaandeweg stelde hij zich open voor nieuwe gevoelens die hij aan de duidingen beleefde, zij gaven hem een ingang naar zijn afgeschermde binnenwereld, de lichamelijke klachten verdwenen, de nog af en toe optredende spanning in zijn keel kan hij de baas blijven.
Hij begreep ook dat een duiding een super empathisch moment in de therapeutische relatie is waardoor hij nieuwe inzichten en gevoelsbelevingen kon ervaren en zelfondermijnende mentale representaties kunnen verminderen.
Arin voelde zich door de duidingen gedragen in zijn lijden, hij voelde dat hij er niet alleen voor stond, maar nog belangrijker, hij durfde zichzelf in diepere zin te begrijpen en niet af te weren, hij werd sterk door het durven voelen van zijn kwetsbaarheid én hij werd sterk door op zijn eigen kracht te vertrouwen om innerlijke vrijheid te kunnen bereiken.
Dat zijn helende ervaringen.
Gedurende de behandeling werden mijn duidingen door Arin geïnternaliseerd en leiden deze tot zijn zelfduidende vermogen het eigen onbewuste te bereiken.
Dit psychoanalytisch proces zal zich ook na het beëindigen van de behandeling voortzetten.