Claudia is ervaringsdeskundig qua therapie, zij heeft eerder therapie gehad, dat merk ik o.a. aan het ‘jargon’ dat zij zelf heel gemakkelijk gebruikt: onbewust, diepere oorzaak, verwerken, trauma, verdringen, ze is bekend met hun betekenis en reageert adequaat op mijn vragen, ze vertelt al veel over zichzelf.
In deze eerste sessie wil ik goed weten hoe haar dwanghandeling verloopt.
Waarbij ik vooral let op haar mimiek en haar intonatie.
Het valt mij op dat zij niet echt contact met mij maakt, haar toon is vlak, ze dreunt de handelingen als het ware op.
Ik laat het voor deze keer daarbij, confronteer haar niet met wat ik zie maar prijs haar moed om weer aan een behandeling te beginnen.
Ik heb relatief veel cliënten met dwangstoornissen behandeld, om de éen of andere reden was ik er goed in, ik herken de behoefte aan ordening, maar ik maak er geen dwang van, daar zijn andere dingen voor nodig, zoals bij Claudia.
Een dwangstoornis is een vaak een onbegrepen stoornis, in tegenstelling tot een depressie, een angststoornis of een burn-out, daar kan iedereen zich wel iets bij voorstellen.
Maar wat Claudia dagelijks en urenlang in haar kelder doet is zo bizar dat we dat bijna niet kunnen geloven.
Behalve als we Claudia’s verhaal gaan volgen, want het is mijn stellige overtuiging dat er achter elke dwangstoornis een voor de persoon begrijpelijk verhaal zit.
Claudia en ik hebben haar verhaal ontdekt.
Haar verhaal bestaat deels uit bewuste, maar grotendeels uit onbewuste inhouden. De bewuste inhouden heeft zij verteld, de onbewuste inhouden werden stapje voor stapje door mij geduid, binnen de veiligheid van en met het vertrouwen in de therapeutische relatie.
De kern van de dwangstoornis volgens de psychoanalyse is het innerlijke gevecht tussen impulsen en het geweten.
Het gevecht uit zich in rituele en magische handelingen. Deze handelingen onttrekken het pijnlijke gevoel aan de beleving ervan, zij hebben een beschermende functie. Tevens voelt de cliënt een opluchting na het uitvoeren van de obsessieve handeling. Juist deze opluchting creëert een uitnodiging de handeling weer te herhalen.
Doel van de behandeling is het innerlijke conflict te begrijpen en gevoelsmatig te (her-)beleven.
Voor verdieping:
De psychoanalyticus is ervan overtuigd dat wij onze pijnlijke, verwarrende en onverdraaglijke gevoelens en gedachten onbewust wegduwen naar een diepere laag van onze psychè, het Onbewuste genoemd.
In de dwangneurose staan levensdrift (Eros) en doodsdrift (Thanatos) in een conflictueuze verhouding tot elkaar.
De doodsdrift uit zich bij Claudia in het urenlang en herhalend controleren van haar voedselvoorraad om uiteindelijk rust te bereiken (de rust van de dood).
Tegelijkertijd houdt zij door de dwanghandeling contact met het leven.
De psychoanalyticus die dwang behandelt weet dat de dwanghandeling het leven beschermt, hoe paradoxaal dat ook klinkt.
Pas als het innerlijke, onbewuste conflict is begrepen en (her-)beleefd kan worden, heft de dwanghandeling zichzelf op.
De beschermende functie van de dwanghandeling is dan overbodig geworden.